Laylak

Baxt keltiruvchi sayohatchi qush

Laylak — uzun oyoqli, uzun tumshuqli oq qush. Bahorda O'zbekistonga keladi, minora va ustunlarga katta uya quradi va kuzda Afrikaga uchib ketadi — 10 000 km! Laylak ovoz chiqarmaydi, tumshug'ini 'taqillatadi'. Xalqimiz laylakni baxt belgisi deb biladi — uyasi qurilgan uy omadli. Laylaklar baqa, ilon va chigirtka yeydi.

Oq laylak (Ciconia ciconia) — Yevropa, Shimoliy Afrika va G'arbiy Osiyoda uya quruvchi, Afrikada qishlovchi ko'chmanchi qush (1 m, qanotlari 2 m). O'zbekistonda Farg'ona vodiysi va Toshkent viloyatida uya quradi; Buxoro minoralaridagi laylak uyalari asrlar davomida shahar ramzi bo'lgan, lekin XX asrda botqoqlar quritilgach, Buxoroda laylaklar yo'qolgan — hozir qaytarish ustida ishlanmoqda. Ovoz paychalari rivojlanmagan — tumshuq taqillatib muloqot qiladi. Ko'chishda issiq havo oqimlarida (termik) parvoz qiladi, dengiz ustidan uchmaydi — Bosfor va Gibraltar orqali. Uya 2 m kenglikda, 500 kg gacha, yillar davomida to'ldiriladi. 'Laylak bola olib keladi' afsonasi — Yevropadan.

Qiziq faktlar

• Laylak uyasi 500 kg gacha bo'ladi — kichik mashina og'irligi!
• Laylak dengiz ustidan uchmaydi — Afrikaga Bosfor orqali aylanib boradi.
• Buxoro minoralarida ilgari laylak uyalari bo'lgan — hozir ularni qaytarishmoqda.