Aksolotl

Hech qachon 'katta bo'lmaydigan' jilmayuvchi salamandra

Aksolotl doim jilmayib turgandek ko'rinadi! U salamandra, lekin hech qachon voyaga yetmaydi — umr bo'yi 'bola' bo'lib, boshidagi pushti jabralar bilan suv ostida yashaydi. Eng ajoyibi: oyog'i uzilsa, yangisi o'sib chiqadi! Hatto yurak va miya bo'lagini ham tiklaydi. Tabiatda faqat Mexiko yaqinidagi bitta ko'lda qolgan.

Aksolotl (Ambystoma mexicanum) — neoteniya (voyaga yetmasdan ko'payish) namunasi: metamorfoz bo'lmaydi, tashqi jabralari bilan suvda qoladi; yod berilsa quruqlik salamandrasiga aylanishi mumkin. Regeneratsiya rekordchisi — oyoq, dum, jag', orqa miya, yurak va miya qismlarini chandiqsiz tiklaydi; genomi odamnikidan 10 barobar katta (32 mlrd juft), 2018-yilda o'qildi — tibbiyot uchun kalit. Tabiatda faqat Mexiko shahridagi Xochimilko kanallarida: 1998-yilda km² ga 6 000, 2014-yilda 35 ta — ifloslanish va begona baliqlar. Laboratoriya va akvariumlarda millionlab (ko'pi 1863-yildagi 34 ta aksolotl avlodi). Atsteklar uchun xudo Sholotlning timsoli; Meksika 50 peso pulida tasvirlangan.

Qiziq faktlar

• Aksolotl uzilgan oyog'ini, hatto miya bo'lagini ham qayta o'stiradi.
• Aksolotl genomi odamnikidan 10 barobar katta.
• Tabiatda 35 ta qolgan, akvariumlarda millionlab — g'alati taqdir.