Vezuviy

Pompeyni bir kunda ko'mgan vulqon

79-yilda Vezuviy vulqoni to'satdan otildi va Pompey shahrini 6 metr kul ostida qoldirdi. Shahar 1 700 yil kul ostida 'saqlanib', keyin topilgan — nonvoyxonadagi nonlar ham qolgan! Hozir Vezuviy tinch, lekin uxlayapti — atrofida 3 million odam yashaydi. Olimlar uni kunu tun kuzatishadi.

Vezuviy (1 281 m) — Neapol ko'rfazidagi stratovulqon, Yevropa materigidagi yagona so'nggi 100 yilda otilgan vulqon (1944). 79-yil 24-avgust (yoki oktabr) otilishi: 33 km balandlikdagi ustun, piroklastik oqimlar (700 km/soat, 300 °C) Pompey, Gerkulanum va Stabiyani ko'mdi, 2 000 dan ortiq kishi halok bo'ldi; Pliniy Kichik tasvirlagan — shu sababli 'pliniy tipidagi otilish' atamasi. Pompey 1748-yildan qazilmoqda — Rim hayotining 'suratga olingan' lahzasi: freskalar, grafiti, gips bilan to'ldirilgan jasadlar shakli. Vezuviy Afrika plitasining Yevrosiyo ostiga sho'ng'ishi natijasi. Hozir 'qizil zona'da 700 000 kishi — dunyodagi eng xavfli vulqonlardan; evakuatsiya rejasi 72 soatga mo'ljallangan. Milliy bog' (1995).

Qiziq faktlar

• Pompeyda 2 000 yillik non, meva va hatto graffiti yozuvlari saqlanib qolgan.
• Vezuviy otilganda kul 33 km balandlikka — samolyotlardan 3 barobar yuqoriga ko'tarilgan.
• Vezuviy atrofida 3 million odam yashaydi — u hali ham faol.