Qora tuynuk nima?

Hatto yorug'lik ham qochib chiqolmaydigan joy

Har jismning 'qochish tezligi' bor: Yerdan uchib ketish uchun soniyasiga 11 km kerak. Jism qancha og'ir va zich bo'lsa, bu tezlik shuncha katta. Agar modda shunchalik siqilsaki, qochish tezligi yorug'lik tezligidan (300 000 km/s) oshsa — hech narsa, hatto nur ham qaytib chiqolmaydi. Bu qora tuynuk.

Qora tuynuklar qanday tug'iladi? Quyoshdan 20 barobar og'ir yulduz yoqilg'isi tugagach, o'z og'irligi ostida qulaydi: yadro bir soniyada shahar kattaligiga siqiladi, tashqi qatlamlar o'ta yangi yulduz bo'lib portlaydi. Galaktikalar markazida esa millionlab Quyosh massali 'o'ta massiv' qora tuynuklar bor — bizniki Sagittarius A*, 4 million Quyosh massasi.

Qora tuynukni ko'rib bo'lmaydi, lekin ta'sirini ko'rish mumkin: atrofidagi gaz aylanib qizib yorqin disk hosil qiladi; yulduzlar 'ko'rinmas' nuqta atrofida aylanadi. 2019-yilda Event Horizon Telescope — Yer kattaligidagi teleskoplar tarmog'i — M87 galaktikasi markazidagi qora tuynukning 'soyasi'ni birinchi marta suratga oldi.

Qo'rqish kerakmi? Yo'q: eng yaqin ma'lum qora tuynuk 1 500 yorug'lik yili uzoqda, Quyosh esa hech qachon qora tuynukka aylanmaydi — u buning uchun juda yengil. Qora tuynuklar 'so'ruvchi changyutgich' emas: agar Quyosh o'rniga shu massali qora tuynuk qo'yilsa, Yer xuddi hozirgidek aylanaverardi — faqat qorong'i va sovuq bo'lardi.