Iqlim nega o'zgarmoqda?

Issiqxona effekti, muzliklar va biz qila oladigan ishlar

Yer atmosferasi ko'rpa kabi: Quyosh nurini kiritadi, sayyoradan chiqayotgan issiqlikning bir qismini ushlab qoladi. Bu 'issiqxona effekti' — usiz Yerda o'rtacha −18 °C bo'lardi. Karbonat angidrid (CO₂), metan va suv bug'i shu ko'rpani hosil qiladi. Muammo — ko'rpa qalinlashmoqda.

Sanoat inqilobidan beri odamlar ko'mir, neft va gaz yoqib, havodagi CO₂ ni 280 dan 420 ppm ga oshirdi — so'nggi 3 million yilda bunday bo'lmagan. Natijada sayyora 1,2 °C ga isidi. Oz tuyuladimi? Muz davri va hozirgi farq atigi 5 °C. Isish notekis: Arktika 3 barobar tez, O'zbekistonda yozgi jazirama kunlar ko'paymoqda.

Oqibatlar ko'rinib turibdi: muzliklar chekinmoqda (Tyanshan va Pomir muzliklari — Amudaryo va Sirdaryoning suv manbai — 30 % ga kamaygan), dengiz sathi 20 sm ko'tarildi, dovul va qurg'oqchilik kuchaymoqda. Orol dengizi boshqa sabab bilan qurigan, lekin u suvga ehtiyotkor bo'lish darsi.

Yechim bor: quyosh va shamol energiyasi (O'zbekiston 2030-yilgacha elektrning 40 % ini shunday olmoqchi), elektromobillar, daraxt ekish (Orolning qurigan tubiga saksovul), tejamkorlik. Bola nima qila oladi? Suv va chiroqni tejash, velosiped, ovqatni isrof qilmaslik, daraxt ekish — va bu haqda gapirish. Kichik odatlar ko'payganda, iqlimni o'zgartiradi.