Iqlim mintaqalari

Nega ekvator issiq, qutblar sovuq

Quyosh Yerni bir xil isitmaydi. Ekvatorda (sariq chiziq) nur tik tushadi — u yerda yil bo'yi issiq: tropik mintaqa (qizg'ish). Qutblarga yaqinlashgan sari nur yotiqroq tushadi va kam isitadi: mo''tadil mintaqa (yashil) — bu yerda to'rt fasl bor, O'zbekiston ham shu mintaqada. Qutb doiralaridan nariga (ko'k) qishda Quyosh umuman chiqmaydi — muz va qor. Hayvon va o'simliklar ham shu mintaqalarga qarab yashaydi.

Iqlim mintaqalari kenglikka bog'liq: tropiklar (23,4° gacha) — Quyosh yilda ikki marta zenitda, yillik harorat farqi kichik; mo''tadil (23,4°–66,6°) — fasllar aniq; qutb (66,6° dan yuqori) — qutb kuni va tuni. Lekin kenglikdan tashqari balandlik (har 1 km da −6 °C), okeanga yaqinlik (dengiz iqlimi yumshoq, materik ichida — keskin) va oqimlar (Golfstrim) ham ta'sir qiladi. Shuning uchun bir kenglikdagi London va Qozog'iston dashti juda farq qiladi. Biomlar — cho'l, savanna, tropik o'rmon, dasht, tayga, tundra — iqlim + yog'in natijasi.

Qiziq faktlar

• Yerdagi eng issiq harorat — 56,7 °C (Death Valley, AQSh), eng sovug'i — −89,2 °C (Antarktida, Vostok).
• Kilimanjaro ekvator yonida, lekin cho'qqisida muzlik bor — balandlik kenglikni "yengadi".
• O'zbekiston keskin kontinental iqlimda: yozda +45 °C, qishda −20 °C bo'lishi mumkin.
• Tropik mintaqa Yer yuzining 40 foizini egallaydi, lekin unda aholining yarmi yashaydi.