Okean oqimlari

Sayyoramizning ulkan 'isitish tizimi'

Okean suvi bir joyda turmaydi — u ulkan daryolar kabi butun dunyo bo'ylab oqadi! Qizil oqimlar iliq suvni ekvatordan qutblarga, ko'k oqimlar sovuq suvni orqaga olib boradi. Golfstrim oqimi Yevropani isitadi — shuning uchun Londonda Toshkentdan iliqroq qish bo'ladi, garchi u shimolroqda bo'lsa ham! Bir tomchi suv butun dunyoni aylanib chiqishi uchun 1 000 yil kerak.

Okean oqimlari ikki xil: yuza oqimlari (shamol va Koriolis kuchi tufayli, yirik aylanma 'gira'lar — Shimoliy Atlantikada soat yo'nalishida, Janubiyda teskari) va chuqur termohalin sirkulyatsiya (zichlik farqidan). Golfstrim sekundiga 100 mln m³ — barcha daryolardan 100 barobar ko'p, Yevropa iqlimini 5–10 °C isitadi. 'Global konveyer': Shimoliy Atlantikada sovigan sho'r suv cho'kadi, 1 000 yilda dunyo okeanini aylanib qaytadi. Antarktika sirkumpolyar oqimi — eng kuchli. El-Ninyo/La-Ninya — Tinch okeanidagi oqim o'zgarishi, butun dunyo ob-havosini buzadi. Oqimlar issiqlik, kislorod, ozuqa va plastikni tashiydi (Buyuk Tinch okean chiqindi dog'i). Muzliklar erishi Atlantika konveyerini sekinlashtirishi mumkin (AMOC) — iqlim uchun xavf.

Qiziq faktlar

• 1992-yilda kemadan 28 000 rezina o'rdakcha dengizga tushib ketdi — ular oqimlar bilan butun dunyoga tarqaldi va olimlarga oqimlarni o'rganishga yordam berdi!
• Golfstrim dunyodagi barcha daryolardan 100 barobar ko'p suv tashiydi.
• Bir tomchi suv dunyo okeanini aylanib chiqishi uchun 1 000 yil ketadi.