Momaqaldiroq va chaqmoq

Har soniyada 100 ta chaqmoq

Hozir, shu daqiqada Yerda 2 000 ta momaqaldiroq bo'lmoqda va har soniyada 100 ta chaqmoq chaqmoqda! Chaqmoq — bulut ichidagi ulkan elektr uchquni, u Quyosh yuzasidan 5 barobar issiq. Momaqaldiroq — chaqmoq havoni shunchalik tez isitadiki, u portlaydi. Yorug'lik tovushdan tez: chaqmoqni ko'rgach, momaqaldiroqgacha soniyalarni sanang — har 3 soniya = 1 km. Globusda eng ko'p chaqmoq Afrika va Amazonka ustida — issiq va nam joylarda.

Momaqaldiroq bulutlari (kumulonimbus) iliq nam havo ko'tarilganda hosil bo'ladi, 12–18 km balandlikka yetadi. Muz kristallari va do'l zarralari to'qnashib zaryad ajratadi: yuqori qism musbat, pastki manfiy; kuchlanish 100 mln voltga yetgach, razryad — chaqmoq (30 000 °C, 0,2 soniya). Momaqaldiroq — havoning zarbali kengayishi. Yer sharida kuniga 8 mln chaqmoq; eng ko'p — Venesueladagi Marakaybo ko'li (yiliga 260 kecha, soatiga 28 ta), Kongo havzasi, Singapur. Chaqmoq odatda buluti ichida (80%); yerga urgani baland narsalarni tanlaydi. Burj Xalifaga yiliga 20 marta uradi. Yiliga ~2 000 kishi halok bo'ladi; mashina ichi xavfsiz (Faradey qafasi). Chaqmoq azotni tuproqqa 'o'g'it' qiladi. O'zbekistonda momaqaldiroq bahorda, tog' oldi hududlarda ko'p.

Qiziq faktlar

• Chaqmoq Quyosh yuzasidan 5 barobar issiq — 30 000 °C.
• Venesueladagi bir ko'l ustida yiliga 260 kecha chaqmoq chaqadi — 'abadiy bo'ron'.
• Mashina ichida chaqmoqdan xavfsizsiz — metall elektrni atrofdan o'tkazib yuboradi.