Xo'ja Ahmad Yassaviy maqbarasi

Temur qurdirgan, ammo tugallanmagan ulug' maqbara

Bu maqbarani Amir Temur turkiy xalqlarning buyuk shoiri va avliyosi Ahmad Yassaviy uchun qurdirgan. Gumbazi 39 metr — Markaziy Osiyodagi eng katta g'ishtli gumbaz! Ichida 2 tonnalik ulkan bronza qozon turibdi, uni Temur sovg'a qilgan. Lekin Temur 1405-yilda vafot etdi va peshtoq bezaksiz qoldi — hozir ham shunday turibdi. Qozog'istondagi Turkiston shahrida joylashgan.

Xo'ja Ahmad Yassaviy (1093–1166) — 'Devoni hikmat' muallifi, tasavvufning Yassaviya tariqati asoschisi, turkiy tilda she'r yozgan birinchi so'fiylardan. Maqbara 1389–1405 yillarda Temur buyrug'i bilan (Yassi shahrida) qurilgan: 46,5 × 65,5 m, bosh gumbaz 39 m (18,2 m diametr — Markaziy Osiyoda eng katta), 35 xona; ikki yarusli gumbazlar, Temuriylar me'morchiligining ilk namunasi — usta va yechimlar keyin Samarqandda qo'llangan. Ichkarida Toyqozon (1399, Tabriz ustalari, 2 t, 7 metall) — Ermitajda 1935–1989. Peshtoq Temur o'limi sabab bezatilmagan (yog'och iskala teshiklari ko'rinadi). Qozoq xonlari (Abulxayr, Ablay) shu yerda dafn etilgan, XVI–XIX asrlarda Qozoq xonligi poytaxti yaqinida. 2003 — Qozog'istonning birinchi YUNESKO obyekti. Yiliga 1 million ziyoratchi ('kichik Makka').

Qiziq faktlar

• Maqbara gumbazi 39 m — Markaziy Osiyodagi eng katta g'ishtli gumbaz.
• Ichidagi 2 tonnalik qozon 7 xil metalldan quyilgan.
• Peshtoq 600 yildan beri tugallanmagan — Temur vafot etib qolgan.