Cho'l chigirtkasi
Yolg'iz — tinch, to'da bo'lsa — bo'ron
Chigirtka yolg'iz bo'lsa, yashil va uyatchan. Lekin yomg'irdan keyin ko'payib, bir-biriga tegib tursa, rangi sariq-qora bo'lib, ulkan to'daga aylanadi — millionlab chigirtka osmonni qoplaydi! Bunday to'da bir kunda butun shahar yeydigan ovqatni yeb qo'yadi. Qadimdan odamlar undan qo'rqqan. O'zbekistonda ham chigirtkalar bor, lekin cho'l chigirtkasi Afrikada yashaydi.
Cho'l chigirtkasi (Schistocerca gregaria) — Afrika, Yaqin Sharq va Janubi-G'arbiy Osiyodagi eng xavfli zararkunanda. Ikki 'fazasi' bor: yakka (yashil, tinch) va to'da (sariq-qora, faol) — zichlik oshganda orqa oyoqlarga tegish serotonin ajratib, 2 soatda xulqni o'zgartiradi. To'da 1 km² da 40–80 million individ, kuniga 150 km uchadi, o'z vaznicha (2 g) o'simlik yeydi — 1 km² to'da 35 000 kishilik ovqatni yo'q qiladi. 2019–2021 to'foni Sharqiy Afrika va Hindistonda 25 yillik eng yirigi bo'ldi. FAO sun'iy yo'ldosh va yomg'ir ma'lumotlari bilan bashorat qiladi. O'zbekistonda marokash va italyan chigirtkalari — Qashqadaryo, Surxondaryoda muntazam nazorat.
Qiziq faktlar
- Chigirtka to'dasi 1 km² da 80 million donagacha bo'ladi va kuniga 150 km uchadi.
- Yakka chigirtka to'daga qo'shilganda rangi va fe'li 2 soatda o'zgaradi.
- Bitta to'da bir kunda 35 000 odamning ovqatini yeydi.