Bargkesar chumoli

Odamdan 50 million yil oldin dehqonchilik boshlagan

Bargkesar chumolilar barglarni kesib, uyasiga tashiydi — lekin yemaydi! Ular barglarni chaynab, ustida zamburug' o'stiradi va zamburug'ni yeydi. Ya'ni ular dehqon — odamlardan millionlab yil oldin! Bitta uyada 8 million chumoli bo'ladi. Har chumoli o'z og'irligidan 50 barobar og'ir barg ko'taradi — bu siz mashinani ko'targandek.

Bargkesar chumolilar (Atta, Acromyrmex — 47 tur) — Markaziy va Janubiy Amerikaning zamburug' yetishtiruvchi chumolilari; 50 mln yil oldin dehqonchilikni 'ixtiro qilgan'. Barg bo'laklarini uyaga tashib, chaynab, Leucoagaricus zamburug'ining bog'ini yaratadi — koloniyaning yagona ozuqasi; begona mog'orga qarshi tanasidagi bakteriyalar antibiotik ishlab chiqaradi. Kasta tizimi: malika (15 yil, kuniga 30 000 tuxum), askarlar, o'rta ishchilar (kesuvchi va tashuvchi), mayda ishchilar (bog'bon va 'yo'lovchi' — barg ustida o'tirib, parazit pashshalarni haydaydi). Uya 8 mln chumoli, 30 m² chuqur, shamollatish tizimi bilan — tropikada eng katta o'txo'r: barg biomassasining 17% ini iste'mol qiladi.

Qiziq faktlar

• Chumolilar 50 mln yil oldin dehqonchilikni boshlagan — odamlar 10 000 yil oldin.
• Chumolilar antibiotik 'ishlab chiqaradi' — tanasidagi bakteriyalar zamburug'ni himoya qiladi.
• Kichik chumolilar barg ustida 'minib' yuradi — pashshalarni haydash uchun.