Chinor

Ming yillik soya beruvchi daraxt

Chinor — O'zbekistonning eng sevimli daraxti. U shunchalik katta o'sadiki, tanasini 10 bola qo'l ushlashib zo'rg'a quchoqlaydi! Chinorlar 1 000 yildan ortiq yashaydi. Qadimda odamlar chinor soyasida choy ichib, maslahat qilishgan. Ba'zi qari chinorlarning ichi bo'sh bo'lib, u yerda maktab yoki choyxona ochilgan!

Sharq chinori (Platanus orientalis) — Bolqondan Himolaygacha tarqalgan, 30 m gacha o'sadigan, 2 000 yilgacha yashaydigan bargli daraxt. Po'stlog'i yirik parchalar bo'lib to'kiladi, shuning uchun tanasi 'kamuflyaj' rangida. O'zbekistonda chinor — mahalla, masjid va buloq boshining ramzi; Toshkent, Samarqand, Buxoro, Shahrisabzda 500–1 000 yoshli daraxtlar saqlangan. Sayram (Qozog'iston, Toshkentdan 100 km) chinori 1 000 yoshdan oshgan deb hisoblanadi. Bir chinor yozda kuniga 400 litr suv bug'lantirib havoni 5–7 °C ga sovutadi. Barglari kaftsimon, mevasi — dumaloq 'tugmachalar'.

Qiziq faktlar

• Bitta chinor yozda kondisionerdek ishlaydi — atrofni 5–7 °C ga sovutadi.
• Chinor po'stlog'i to'kilib turadi — shuning uchun tanasi dog'li, chang unga yopishmaydi.
• Samarqanddagi ba'zi chinorlar Amir Temur davrini ko'rgan.