Archa

Tog'larning ming yillik qorovuli

Archa O'zbekiston tog'larida, qoyalar orasida o'sadi. U juda sekin o'sadi — 100 yilda atigi 1 metr! Lekin 1 000 yildan ortiq yashaydi. Archaning hidi juda yoqimli va havoni tozalaydi — archazorda nafas olish kasalxonadan yaxshi. Archa ildizlari tog' tuprog'ini ushlab, ko'chkilarni to'xtatadi.

Archa (Juniperus polycarpos, J. seravschanica va boshqa turlar) — O'zbekiston tog'larining (Zomin, Hisor, Chotqol) asosiy o'rmon hosil qiluvchi daraxti, 1 500–3 000 m balandlikda o'sadi. Juda sekin o'sadi, 1 000–2 000 yil yashaydi; Zomin va Boysunda 1 500 yoshli archalar bor. Fitontsidlar (bakteriyalarni o'ldiruvchi moddalar) chiqaradi — 1 gektar archazor kuniga 30 kg fitontsid ajratadi. Archazorlar suv rejimini boshqaradi va tuproqni eroziyadan saqlaydi; XX asrda ko'p kesilgan, hozir qayta tiklanmoqda. Zomin milliy bog'i (1976) — O'zbekistonning birinchi milliy bog'i, archazorlarni asraydi.

Qiziq faktlar

• Archa 100 yilda atigi 1 metr o'sadi — sabr-toqat daraxti.
• 1 gektar archazor kuniga 30 kg mikrob o'ldiruvchi modda chiqaradi.
• Zomindagi ba'zi archalar Buxoro Somoniylar davlatidan ham qari.