Qayin

Oq tanali shimol go'zali

Qayinning tanasi oq, qora chiziqli — bunday daraxt boshqa yo'q! Oq po'stloq quyoshni qaytarib, qishda daraxtni sovuqdan asraydi. Bahorda qayindan shirin sharbat oqadi, uni ichish mumkin. Uning po'stlog'i — qayin qobig'i — qadimda qog'oz o'rnida ishlatilgan: unga xat yozishgan! Qayin shimolda, Sibirda ham o'sadi.

Qayin (Betula pendula) — Yevropa va Sibirning 'pioner' daraxti: yong'in yoki kesishdan keyin birinchi bo'lib o'sadi, urug'lari (bir daraxtda millionlab) shamolda kilometrlarga uchadi. Po'stlog'idagi betulin oq rang beradi va uni qish quyoshida qizib yorilishdan saqlaydi; betulin — dorivor modda. Mart–aprelda 'qayin sharbati' (kuniga 5 l gacha). Novgorodda XI–XV asr qayin qobig'iga yozilgan 1 000 dan ortiq xat topilgan. Yog'ochi — faner, mebel, ilgari chang'i. 30 m gacha, 100–150 yil. Qayin o'rmonlarida qo'ziqorin (qayin qo'ziqorini) simbiozda. Rossiya, Finlyandiya ramzi. O'zbekistonda tog'da (Turkiston qayini) va shaharlarda ekilgan.

Qiziq faktlar

• Qadimgi ruslar qayin qobig'iga xat yozgan — 1 000 dan ortiq xat topilgan.
• Bahorda bir qayin kuniga 5 litr shirin sharbat beradi.
• Qayinning oq po'stlog'i uni qish quyoshidan himoya qiladi.