Katta to'siq rifi

Kosmosdan ko'rinadigan tirik tuzilma

Katta to'siq rifi — mayda marjon jonivorlari milliardlab yil davomida qurgan ulkan 'suv osti shahri', 2 300 km uzunlikda! Uni kosmosdan ko'rish mumkin. Rifda 1 500 turdagi rang-barang baliqlar, toshbaqalar, akulalar yashaydi. Marjonlar tirik jonivor — ular suv isib ketsa oqarib, o'lishi mumkin. Shuning uchun rifni asrash kerak.

Katta to'siq rifi — Avstraliyaning shimoli-sharqiy qirg'og'i bo'ylab 2 300 km ga cho'zilgan 2 900 ta alohida rif va 900 oroldan iborat, 344 000 km² — Yerdagi tirik organizmlar yaratgan eng katta tuzilma. Hozirgi rif ~8 000 yoshda (muz davridan keyin), lekin poydevori 500 000 yillik. Marjon poliplari zooksantella suvo'tlari bilan simbiozda yashaydi — ular rang va oziq beradi; suv 1–2 °C isisa poliplar suvo'tlarni chiqarib yuboradi va oqaradi. 1998, 2002, 2016, 2017, 2020, 2022, 2024 yillarda ommaviy oqarish; 1995-yildan marjonlarning yarmi yo'qolgan. 1 500 baliq, 400 marjon, 4 000 mollyuska turi, 6 tur dengiz toshbaqasi. YUNESKO merosi (1981). Yiliga 2 mln sayyoh, 6 mlrd dollar daromad.

Qiziq faktlar

• Rif shunchalik kattaki, uni Xalqaro kosmik stansiyadan ko'rish mumkin.
• Marjon — o'simlik emas, hayvon! Har biri kichkina meduzaga o'xshaydi.
• Rifda yiliga bir marta, to'lin oy kechasi, barcha marjonlar bir vaqtda 'gullaydi' (tuxum qo'yadi).