Qizilqum cho'li

Qizil qumlar va dinozavr suyaklari

Qizilqum — 'qizil qum' degani, O'zbekistonning yarmini egallaydi! Yozda qum 70 °C gacha qiziydi — tuxum pishirsa bo'ladi. Lekin cho'l bo'sh emas: bu yerda saksovul, tuyalar, jayronlar, toshbaqalar va echkemarlar yashaydi. Eng qizig'i: Qizilqumda dinozavr suyaklari topilgan — 90 million yil oldin bu yer dengiz qirg'og'i bo'lgan!

Qizilqum — Amudaryo va Sirdaryo oralig'idagi 300 000 km² maydonli cho'l (dunyoda 16-o'rin), asosan O'zbekistonda. Qumi temir oksidi tufayli qizg'ish. Yozda +50 °C, qishda −30 °C; yillik yog'in 100 mm. O'simliklar: saksovul, juzg'un, qandim; hayvonlar: jayron, sayg'oq, echkemar (Kaspiy varani), qum mushugi. Jarqo'rg'on va Bissekti qatlamlarida bo'r davri (90 mln yil) dinozavrlari — Ulughbegsaurus (2021), Turanoceratops topilgan. Qizilqumda Muruntov — dunyodagi eng katta ochiq oltin koni va Buxoro gaz konlari. Qizilqum qo'riqxonasi (1971) to'qay o'rmonlari va Buxoro bug'usini himoya qiladi.

Qiziq faktlar

• 2021-yilda Qizilqumda topilgan dinozavr Ulug'bek sharafiga 'Ulughbegsaurus' deb nomlandi!
• Qizilqumda dunyodagi eng katta ochiq oltin koni — Muruntov bor.
• Yozda qum shunchalik qiziydiki, echkemarlar kunduzi qum ostiga yashirinadi.