Uluru (Ayers qoyasi)

Rang o'zgartiruvchi muqaddas qizil tosh

Uluru — Avstraliya cho'li o'rtasidagi ulkan qizil tosh, Eyfel minorasidan baland! U kun davomida rang o'zgartiradi: tongda binafsha, kunduzi to'q sariq, kechqurun olovdek qizil. Toshning 2/3 qismi yer ostida — aysberg kabi. Aborigenlar uchun Uluru muqaddas — ular 60 000 yildan beri shu yerda yashaydi va toshga chiqishni taqiqlashgan.

Uluru — Avstraliyaning markazidagi 348 m baland, 9,4 km aylanali qumtosh monolit (inselberg), 550 mln yil oldin dengiz tubida hosil bo'lgan qatlamlar 90° ga ag'darilgan; 2,5 km yer ostiga davom etadi. Temir oksidi (zang) qizil rang beradi; quyosh burchagiga qarab rang o'zgaradi. Anangu xalqi uchun 'Tjukurpa' (yaratilish davri) afsonalari joyi — g'orlarda 5 000 yillik qoyatosh rasmlari. 1873-yilda Ayers nomi berilgan; 1985-yilda yer Ananguga qaytarilgan, 2019-yildan chiqish taqiqlangan. YUNESKO tabiiy va madaniy merosi (1987, 1994) — dunyoda ikkala maqomga ega kam joylardan. Yiliga 300 mm yomg'ir; yomg'irda toshdan sharsharalar oqadi. Yaqinida Kata-Tjuta — 36 gumbazli qoya.

Qiziq faktlar

• Ulurunung 2/3 qismi yer ostida — ko'rinadigan qismi aysberg uchi kabi.
• Uluru bir kunda 5 marta rang o'zgartiradi — binafshadan olovrang qizilgacha.
• Uluru 550 mln yil oldin dengiz tubi bo'lgan — hozir cho'l o'rtasida.