Atirgul (damashq)

Gullar shohi va atir manbai

Atirgul — gullar shohi! Damashq atirguli eng xushbo'y: uning gulbarglaridan atir moyi olinadi. 1 kg moy uchun 4 tonna gulbarg kerak — shuning uchun u oltindan qimmat! Bolgariyada 'Atirgul vodiysi'da har may oyida atirgul bayrami bo'ladi. O'zbekistonda ham atirgul hamma bog'da o'sadi, Toshkentda 'Gullar bayrami' bor. Tikanlari uni hayvonlardan himoya qiladi.

Damashq atirguli (Rosa × damascena) — R. gallica va R. moschata (yoki R. fedtschenkoana — Markaziy Osiyo turi!) duragayi, Yaqin Sharqda ming yillar oldin yaratilgan, Damashq orqali Yevropaga. Atir sanoatining asosi: Bolgariya (Qozonliq vodiysi) va Turkiya (Isparta) dunyo atirgul moyining 80 % ini beradi; gullar tongda teriladi, bug' bilan haydaladi, chiqish 0,03 % — 1 kg moy 4 tonna gulbargdan, narxi 10 000 dollardan ortiq. Gulob — qadimdan Sharq oshxonasi va tibbiyotida (Ibn Sino gulob haydash usulini takomillashtirgan). Atirgul — Eron she'riyati ('gul va bulbul'), islom san'ati ramzi. O'zbekistonda atirgul dekorativ va gulob uchun ekiladi; Toshkent 'Botanika bog'i'da 1 000 dan ortiq nav.

Qiziq faktlar

• 1 kg atirgul moyi uchun 4 tonna gulbarg kerak — u oltindan qimmat.
• Ibn Sino gulob haydash usulini takomillashtirgan.
• Damashq atirgulining 'ota-onasi'dan biri Markaziy Osiyo yovvoyi atirguli bo'lishi mumkin.