Tut

Ipak yo'lining daraxti

Tut bargini faqat ipak qurti yeydi — va ipak qurti pilla o'raydi, undan ipak to'qiladi! Shuning uchun tut bo'lmasa, ipak ham bo'lmasdi. O'zbekiston ipak uchun mashhur va hamma joyda tut ekilgan. Tutning shirin mevasini bolalar yozda daraxtdan qoqib yeyishadi.

Oq tut (Morus alba) Xitoydan kelib chiqqan va 4 000 yildan beri ipakchilik uchun o'stiriladi: tut ipak qurti (Bombyx mori) faqat uning bargi bilan oziqlanadi, bitta pilladan 1 000 m gacha uzluksiz ipak tolasi olinadi. Ipak yo'li orqali tut Markaziy Osiyoga kelgan; O'zbekiston bugun dunyoda ipak ishlab chiqarish bo'yicha uchinchi o'rinda va har yili 20 000 tonnadan ortiq pilla yetishtiradi. Marg'ilon — ipak poytaxti, 'atlas' va 'adras' matolari shu yerda to'qiladi. Tut mevasi C vitamini va temirga boy; qurigan tut ('tut-mayiz') an'anaviy shirinlik.

Qiziq faktlar

• Bitta pilladan 1 kilometr ipak ipi chiqadi!
• Bitta ipak ko'ylak uchun 2 000 ta ipak qurti tut bargi yeyishi kerak.
• O'zbekiston — ipak bo'yicha dunyoda uchinchi.