Kofe daraxti

Echkilar kashf etgan uyg'otuvchi meva

Kofe — qizil mevali butaning urug'i! Afsonaga ko'ra, Efiopiyalik cho'pon Kaldi echkilari qizil mevalarni yeb, tunda raqsga tushganini ko'rgan. Kofe donini qovurganda u jigarrang bo'lib, hid chiqaradi. Har kuni dunyoda 2 milliard piyola kofe ichiladi! Kofe daraxti gullari yasemin hidini beradi.

Kofe (Coffea arabica — 60%, C. canephora/robusta — 40%) — Efiopiyaning Kaffa tog' o'rmonlaridan; XV asrda Yaman so'fiylari tunggi ibodat uchun ichgan, Makka orqali islom dunyosiga, 1600-yillarda Yevropaga tarqalgan. Meva ('gilos') ichida 2 urug'; qovurishda 800 dan ortiq aromatik birikma hosil bo'ladi. Kofein — o'simlikning hasharotlarga qarshi tabiiy pestitsidi; odam miyasida adenozinni bloklab uyquni haydaydi. Dunyoda 10 mln tonna/yil; Braziliya (35%), Vetnam, Kolumbiya. 25 mln fermer oilasi boqadi. 'Kofe kamari' — ekvator ±25°. Iqlim isishi 2050-yilga borib arabika maydonlarini 50% kamaytirishi mumkin. Yovvoyi arabika turlarining 60% i yo'qolib ketish xavfida.

Qiziq faktlar

• Kofein — o'simlikning hasharotlarga qarshi 'zahari', biz esa uni ichamiz!
• Kofe donini qovurganda 800 xil hid moddasi hosil bo'ladi.
• Kofe daraxti gullari yasemin hidini beradi va 2 kun yashaydi.