Banan

Daraxt emas — dunyodagi eng katta o't

Banan 'daraxti' aslida daraxt emas — bu ulkan o't! Uning 'tanasi' o'ralgan barglardan iborat. Banan mevasi — rezavor, ichida urug'i yo'q, shuning uchun uni ildizidan ko'paytirishadi. Dunyodagi barcha sariq bananlar egizak — hammasi bitta o'simlikning nusxasi! Banan yiliga bir marta meva beradi va o'ladi, o'rnidan yangisi o'sadi.

Banan (Musa) — Janubi-Sharqiy Osiyodan, 7 000 yil oldin Yangi Gvineyada madaniylashtirilgan; yovvoyi bananda qattiq urug'lar bor, madaniy navlar urug'siz (partenokarpiya), vegetativ ko'payadi. Poya emas — barg qinlaridan 'soxta tana', 9 m gacha; dunyodagi eng yirik o't. Meva — botanik rezavor. Yiliga 120 mln tonna, eksportning 95% i 'Kavendish' navi — genetik jihatdan bir xil klon, shuning uchun Panama kasalligi TR4 zamburug'i butun sohaga xavf: 1950-yillarda 'Gros Michel' navini xuddi shu tarzda yo'qotgan. Kaliy, B6 vitaminiga boy; banan radioaktiv (kaliy-40) — lekin xavfsiz. Barglari tropikada 'tabiiy idish'. Hindiston — eng yirik yetishtiruvchi, Ekvador — eksportchi.

Qiziq faktlar

• Banan — rezavor, qulupnay esa emas! Botaniklar shunday deydi.
• Dunyodagi barcha sariq bananlar bitta o'simlikning klonlari — egizaklar.
• Banan biroz radioaktiv (kaliy tufayli) — lekin 10 million dona yesangizgina xavfli.