Sholi (guruch)

Yer aholisining yarmini boqadigan don

Palov guruchdan — guruch esa sholi o'simligining doni! Sholi suvda o'sadi: dehqonlar dalani ko'lmakka aylantirib, ichida yuradi. Osiyoda tog' yonbag'irlariga zinapoya kabi terrasalar qurilgan — kosmosdan ko'rinadi. Dunyoda 3,5 milliard odam har kuni guruch yeydi. O'zbekistonda Xorazm va Qoraqalpog'istonda sholi ekiladi.

Sholi (Oryza sativa) 9 000 yil oldin Xitoyda (Yantszi vodiysi) madaniylashtirilgan; Afrikada alohida tur (O. glaberrima). Dunyoda 520 mln tonna/yil, 90% i Osiyoda; 3,5 mlrd kishi uchun asosiy ozuqa. Suvli dalalar (chek) begona o'tlarni bostiradi va azot to'playdi — 2 000 yillik terrasalar (Filippin Banaue, Xitoy Yuanyang) YUNESKO merosida. Sholi dalalari metan chiqaradi — issiqxona gazlarining 10% i. 'Oltin guruch' — A vitamini bilan boyitilgan gen-modifikatsiyalangan nav. O'zbekistonda 'Lazer', 'Alanga' navlari; palov uchun 'devzira' — Farg'onaning qizg'ish guruchi 2 yil quritiladi. Bitta o'simlik 3 000 don beradi. Sholi somoni — qog'oz, tom, hatto qurilish materiali.

Qiziq faktlar

• Dunyoda 3,5 milliard odam har kuni guruch yeydi — Yer aholisining yarmi.
• Palov uchun 'devzira' guruchi 2 yil quritilib, keyin pishiriladi!
• Sholi terrasalari 2 000 yoshda va kosmosdan ko'rinadi.