Olma

Dunyodagi barcha olmalar Tyanshandan tarqalgan

Bilasizmi, dunyodagi barcha olmalar bizning tog'larimizdan tarqalgan? Tyanshan tog'larida hozir ham yovvoyi olmazorlar bor — 'Sivers olmasi'. Ayiqlar eng shirin olmalarni yeb, urug'ini tarqatgan — shunday qilib olma shirin bo'lgan! Keyin Ipak yo'li karvonlari olmani Yevropaga olib ketgan. Qozog'iston poytaxti Olmaota — 'olma otasi' degani.

Madaniy olma (Malus domestica) ning asosiy ajdodi — Malus sieversii, G'arbiy Tyanshanning (Qozog'iston, Qirg'iziston, O'zbekiston) yovvoyi olma o'rmonlarida hozir ham o'sadi; 2010-yilda genom tahlili buni tasdiqladi. Ayiqlar va yovvoyi otlar yirik, shirin mevalarni tanlab yeb, urug'larni tarqatgan — tabiiy seleksiya. Ipak yo'li orqali g'arbga tarqalib, Yevropa yovvoyi olmasi (M. sylvestris) bilan chatishgan. Hozir 7 500 dan ortiq nav; urug'dan ekilsa ota-onasiga o'xshamaydi — shuning uchun payvand qilinadi. Yiliga 95 mln tonna (Xitoy 50%). O'zbekiston — Markaziy Osiyoda olma bo'yicha yetakchi, Farg'ona va Samarqand bog'lari. Tyanshan yovvoyi olmazorlari 70% qisqargan — genetik xazina sifatida himoya qilinmoqda.

Qiziq faktlar

• Olmani 'shirin' qilgan — ayiqlar: ular eng shirin mevalarni tanlab yegan.
• Olma urug'idan ekilgan daraxt onasiga o'xshamaydi — har biri yangi nav!
• Dunyoda 7 500 dan ortiq olma navi bor — har kuni bittadan yesangiz, 20 yil kerak.