O'rik

Vatani Markaziy Osiyo bo'lgan quyosh mevasi

O'rik — bahorda birinchi gullaydigan daraxt: mart oyida oq-pushti gullar bilan qoplanadi. Uning vatani — Markaziy Osiyo va Xitoy, O'zbekistonda 1 000 yildan beri o'stiriladi. Yozda o'rik mevasi, qishda esa turshak va o'rik mag'zi yeyiladi. Farg'ona vodiysida o'rikzorlar 'quyosh bog'lari' deb ataladi. Bir daraxt 50 yil meva beradi.

O'rik (Prunus armeniaca) — kelib chiqishi Markaziy Osiyo (Tyanshan) va Xitoy; lotincha nomi 'armancha' (Rimliklar Armaniston orqali tanigan). O'zbekiston dunyoda o'rik yetishtirishda yetakchilardan (yiliga 500 000 tonnadan ortiq, Turkiyadan keyin), 200 dan ortiq mahalliy nav: 'Subhoniy', 'Isfarak', 'Qandak'. Erta gullaydi (mart) — bahorgi sovuq asosiy xavf. Mevasi beta-karotin va kaliyga boy; quritilgani (turshak, g'o'ra) qishki vitamin manbai — Farg'ona vodiysida quritish an'anasi. Mag'zi (shirin navlar) yong'oq o'rnida ishlatiladi. Daraxt 5–8 m, 50–70 yil yashaydi, qurg'oqchilikka chidamli. Kokand 'o'rik shahri' — mart oyida gullash festivali.

Qiziq faktlar

• O'zbekiston o'rik yetishtirishda dunyoda ikkinchi o'rinda.
• O'rikning lotincha nomi 'armancha' degani, lekin vatani bizning tog'lar.
• O'rik bahorda birinchi bo'lib, hali barg chiqarmasdan gullaydi.