Uzum

Mayizga aylanadigan tokning shirin boshlari

Uzum tok deb ataladigan o'simlikda o'sadi — u daraxt emas, uzun sudraluvchi poya, so'ri (ayvon) ustiga chiqib soya beradi. O'zbekistonda uzum 3 000 yildan beri o'stiriladi; 'Husayni', 'Kishmish', 'Toyfi' — mashhur navlar. Kishmishni quyoshda quritsang mayiz bo'ladi. Bir tok 100 yil yashashi mumkin! Samarqand uzumlari haqida qadimgi xitoy sayohatchilari ham yozgan.

Uzum (Vitis vinifera) — Kavkaz va Yaqin Sharqda 8 000 yil oldin madaniylashtirilgan; Markaziy Osiyoga 3 000 yil oldin kelgan, Zarafshon vodiysi va Farg'ona — qadimiy tokchilik markazlari. Xitoy elchisi Chjan Syan (miloddan avvalgi II asr) Farg'ona uzumini Xitoyga olib ketgan. O'zbekistonda 150 dan ortiq nav: xo'raki (Husayni 'kelin barmoq', Toyfi), kishmish (urug'siz, mayiz uchun), texnik. Yiliga 1,5 million tonnadan ortiq, mayiz eksporti bo'yicha dunyoda yetakchi o'nlikda. Tok — liana, 'so'ri' usulida o'stiriladi. Mevasi glyukoza va fruktoza (15–25 %), polifenollar (resveratrol) ga boy. Tok 100 yildan ortiq yashaydi; Sloveniyada 400 yoshli tok bor.

Qiziq faktlar

• Farg'ona uzumini 2 200 yil oldin Xitoy elchisi o'z yurtiga olib ketgan.
• Tok daraxt emas — liana, va 100 yildan ortiq yashaydi.
• O'zbekiston mayiz eksporti bo'yicha dunyoda birinchi o'nlikda.