Makkajo'xori

Mayya va atsteklarning oltin doni

Makkajo'xori 9 000 yil oldin Meksikada yovvoyi o'tdan yaratilgan — odamlar eng yaxshi donlarni tanlab ekavergan! Mayya xalqi odamni makkajo'xoridan yaratilgan deb ishongan. Hozir bu dunyoda eng ko'p ekiladigan don. Popkorn ham makkajo'xori: don ichidagi suv isib bug'ga aylanadi va donni portlatadi! O'zbekistonda yozda pishirilgan makkajo'xori sotiladi.

Makkajo'xori (Zea mays) — Meksika janubida 9 000 yil oldin teosinte yovvoyi o'tidan tanlab yaratilgan (teosintening 5–12 donli boshoqchasi 800 donli so'taga aylangan — inson tanlovining eng yorqin misoli). Mezoamerika sivilizatsiyalari asosi: 'uch opa-singil' (makka, loviya, qovoq) birga ekilgan; nikstamalizatsiya (ohakli suvda qaynatish) niatsinni ochib pellagradan saqlagan. Kolumbdan keyin dunyoga tarqaldi. Hozir 1,2 milliard tonna/yil — dondan yetakchi (AQSH, Xitoy, Braziliya); asosan chorva yemi, kraxmal, biyoetanol, shirin sirop. C4 fotosintez — issiq va yorug' joyda juda samarali. Popkorn — qattiq qobiqli maxsus nav, 180 °C da ichki bosim 9 atm. O'zbekistonda yem va silos uchun 1,3 million tonnadan ortiq.

Qiziq faktlar

• Makkajo'xori yovvoyi o'tdan yaratilgan — 12 donli boshoq 800 donli so'taga aylangan.
• Popkorn portlaganda don ichidagi bosim 9 atmosferaga yetadi.
• Mayya xalqi odam makkajo'xoridan yaratilgan deb ishongan.