Shakarqamish

Shakar 'yashiringan' ulkan o't

Shakarqamish — 5 metrgacha o'sadigan ulkan o't, poyasi shirin sharbat bilan to'la! Uni siqib, sharbatini qaynatib shakar olishadi. Dunyodagi shakarning 80 % i shu o'tdan. Vatani — Yangi Gvineya, u yerda odamlar 10 000 yil oldin uni chaynab yeyishgan. Braziliyada shakarqamishdan mashinalar uchun yoqilg'i ham qilishadi!

Shakarqamish (Saccharum officinarum) — g'alladoshlar oilasidan ko'p yillik o't, Yangi Gvineyada 8 000 yil oldin madaniylashtirilgan; Hindiston orqali (miloddan avvalgi 500-yil, 'sharkara' — 'shakar' so'zi shundan) Fors va arab dunyosiga, XV asrda Kanar orollari va Amerikaga. Poyasi 3–6 m, 10–20 % saxaroza. Yiliga 1,9 milliard tonna — massa bo'yicha dunyodagi eng katta ekin (Braziliya, Hindiston, Xitoy). Dunyo shakarining 80 % (qolgani qand lavlagidan). Braziliyada etanol yoqilg'isi — mashinalarning yarmi unda yuradi; bagassa (siqindi) — elektr va qog'oz. Tarixi og'ir: XVI–XIX asr Karib va Braziliya plantatsiyalari transatlantik qullik savdosining asosiy sababi. C4 o'simlik — tropiklarda juda unumdor.

Qiziq faktlar

• 'Shakar' so'zi qadimgi hind tilidagi 'sharkara'dan kelib chiqqan.
• Shakarqamish — massa bo'yicha dunyodagi eng ko'p yetishtiriladigan ekin.
• Braziliyada mashinalarning yarmi shakarqamish spirtida yuradi.