Vanil

Muzqaymoq hidini beradigan orxideya

Vanil — bu orxideya guli! Uning uzun ko'zasimon mevasi quritilganda o'sha tanish shirin hid paydo bo'ladi. Vanil guli faqat bir kun ochiladi, va uni Meksikada faqat bitta mayda asalari changlata oladi. Shuning uchun Madagaskarda odamlar har gulni qo'lda, cho'p bilan changlatadi! Vanil — za'farondan keyin eng qimmat ziravor.

Vanil (Vanilla planifolia) — orxideyalar oilasidan liana, vatani Meksika va Markaziy Amerika; atsteklar uni kakao ichimligiga qo'shgan ('tlilxochitl'). Meksikadan tashqarida meva tugmasdi — 1841-yilda Reyunyon orolida 12 yoshli qul bola Edmond Albius qo'lda changlatish usulini topdi; hozir 80 % Madagaskarda, hammasi qo'lda. Gul 1 kun ochiladi; meva 9 oy pishadi, so'ng 'quritish' (issiq suv, quyosh, namlash — oylar) vanilin hosil qiladi. Kilosi 300–600 dollar — kim-tur bo'yicha za'farondan keyin ikkinchi. Dunyo 'vanil' hidining 99 % — sintetik vanilin (yog'och lignini yoki neftdan): tabiiy vanil yiliga 2 000 tonna, talab 20 000 tonnadan ortiq. Madagaskarda tsiklonlar va o'g'irlik narxni keskin o'zgartiradi.

Qiziq faktlar

• Vanil gulini qo'lda changlatishni 12 yoshli bola o'ylab topgan (1841).
• Dunyodagi 'vanil' hidining 99 % i tabiiy vanil emas.
• Vanil guli faqat bir kun ochiladi.